Saturday, 29 April 2017

Svečana Sinjska alku u Vukovaru


SVEČANA SINJSKA. ALKA U VUKOVARU
6. svibnja 2017. godine u 16.30 sati

Dragi Hrvati izvan Republike Hrvatske,

Grad Vukovar i Viteško alkarsko društvo Sinj organiziraju Svečanu Sinjsku alku u Vukovaru, povijesni i jedinstven događaj koji će se po 4. put u 302 godine duge tradicije trčanja Sinjske alke održati izvan grada Sinja i to po prvi puta voljom naroda, a na inicijativu Viteškog alkarskog društva i Grada Vukovara. Ovaj veličanstveni događaj iznjedrilo je dugogodišnje prijateljstvo hrvatskih branitelja grada Vukovara, Viteškog alkarskog društva i stanovnika grada Sinja te Cetinske začeto u slavnim danima Domovinskog rata.

Kako Svečana Sinjska alka u gradu Vukovaru predstavlja i simbolizira zajedništvo hrvatskoga naroda, iznimna nam je čast pozvati Vas da kao vrijedan i neizostavan dio hrvatskog biča svojom nazočnošću uveličate hrvatsko zajedništvo. Srdačno Vas pozdravljamo i radujemo se Vašem dolasku!

Državni tajnik
Sredisnjeg državnog ureda za Hrvate izvan RH
Zvonko Milas

Gradonaćelnik Grada Vukovara
Ivan Penava, prof




071 Vukovar Museum - Documental collection

071 Vukovar Museum - Documents collection
Vukovar: Gradski Muzej - Museo Municipal - Municipal Museum
Zbirka dokumenata - Colección de documentos - Documental collection



Diploma kirurga Georga Philippa Hoffactora, prvoga diplomiranoga ranarnika u Vukovaru s diplomom Sveučilišta u Heidelbergu, 1757.
Diploma del cirujano Georg Philipp Hoffactor, primer cirujano diplomado en Vukovar graduado de la Universidad de Heidelberg, 1757.
Diploma of surgeon Georg Philipp Hoffactor, first graduated surgeon in Vukovar, graduated from the University of Heidelberg, 1757.

Friday, 28 April 2017

010 Con los croatas de Sud América (1929-1931) - Dr. Vjekoslav Vrančić

Capítulo 5. BOLETÍN «CROACIA»

Uno de los grandes amigos personales del Dr. Branko Jelić en Buenos Aires era el Ingeniero Ivan Marion Kolusi Šimanović. Kolusi se puso en contacto con Branko tan pronto como éste llegó a Montevideo. Lo recibió cuando desembarcó en el puerto de Buenos Aires, se hizo cargo de él durante el primer tiempo de su estadía en Argentina y lo defendió ante la policía. Junto con el Profesor Žuvanić, el Ing. Kolusi fue desde el principio hasta el final de la estadía de Branko en Argentina su compañero más cercano.

Empero, la cooperación con Branko no fue la única contribución de Kolusi en la lucha de la emigración croata de entonces por su nación. El mérito de Kolusi fue que, mediante la publicación de un excelente boletín editado en español, se ocupó de que la prensa de Argentina y Uruguay estuviera estrechamente informada sobre los acontecimientos en Croacia y la lucha de los croatas por la independencia nacional.

Ya en octubre de 1930, me dijo el Ing. Kolusi que había decidido editar un boletín mensual en español. Después del atentado en la Asamblea de Belgrado (20 de junio 1928), la prensa argentina registró regularmente los más importantes eventos políticos en el Estado de los Serbios, Croatas y Eslovenos-SHS. 

Así, entre otros, informó cuando, en un signo de secesión de la Asamblea Nacional de Belgrado, en Zagreb (1 de agosto 1928), se declaró la Representación Nacional Croata, que estaba formada por los diputados de todos los partidos croatas junto con representantes del Partido Democrático Independiente de Pribičević. 

La prensa argentina informó también sobre la muerte de Stjepan Radić (8 de agosto 1928), la proclamación de la dictadura (6 enero 1929) y sobre el cambio de nombre del Estado por el de Yugoslavia. Todas estas eran noticias cortas de las agencias, pero Kolusi consideraba que era necesario familiarizar más al público argentino con la cuestión croata.

Además de la primera emigración croata de posguerra, que se reunió alrededor del general Stjepan Sarkotić en Viena, apareció -después de la introducción de la dictadura- una nueva emigración política croata conformada por el Dr. Ante Pavelić, presidente del Partido Croata del Derecho y miembro de la Asamblea, Gustav Perčec, Secretario General y el Dr. Branimir Jelić, miembro de la junta y líder de la Juventud del mismo Partido. Por su parte, el Partido Campesino Croata estuvo representado por su Vicepresidente, el Ing. August Košutić, y el Secretario General, el Dr. Juraj Krnjević.

Estos representantes políticos realizaron peticiones y publicaron artículos, que también había que popularizar. Una razón más para editar un boletín.

Para el mismo, Kolusi eligió el nombre "CROACIA", agregando que es una revista del movimiento por la libertad y la independencia del pueblo croata[1].

El primer número del boletín "CROACIA" apareció a finales de diciembre de 1930, con 24 páginas, tamaño 19 x 13,5 cm, en papel de periódico, satinado, sin cubierta. En el encabezado de la primera página estaba, en el medio de la parte superior, el escudo de Croacia con rojo en el campo inicial. A la izquierda del escudo estaba impreso el lugar de publicación y el número de volumen: Buenos Aires, el número romano I, y a la derecha el mes y año: Diciembre, 1930.

En la última página estaba impreso un esquema del mapa político de la Europa de entonces, con las tierras croatas marcadas en negro, y con la aclaración de que era el país de los croatas desde hace 14 siglos. En la parte inferior de la página estaba el nombre del director y editor: Ing. Ivan Marion Kolusi-Šimanović.

En la primera página del primer número había una breve introducción sobre el propósito del boletín. Después del editorial, en la página 2, había una foto enmarcada de Stjepan Radić, debajo de la cual aparecía escrito en español el lema del líder croata asesinado: "Si Serbia declara una dictadura, a los croatas no le queda ninguna otra opción que la separación completa de Serbia y la declaración de su independencia estatal".

La publicación del Boletín era financiada por el mismo Kolusi. Él era el jefe de redacción y director, y su asistente, especialmente para las traducciones al español, era el profesor Ivan Žuvanić.

Kolusi publicó siete números del boletín "Croacia". El último número salió en junio de 1931, dos meses antes de mi salida desde Argentina a Europa[2].

En las 176 páginas de texto, sin contar los suplementos, que se anexaron a los números 2 a 7, Kolusi publicó un interesante material político cuyo valor es permanente. De los artículos de contenido histórico quiero mencionar: Síntesis de la historia croata y Visión general de la literatura croata.

De los artículos políticos menciono dos de ellos: "Los serbios y croatas, dos naciones política y étnicamente diferentes[3] y "El Dr. Milan Šufflay de Otruševec" del Dr. Branko Jelić.

Fueron numerosas las noticias y artículos de periódicos extranjeros que se publicaron con críticas a la dictadura real y la crisis estatal en Yugoslavia. Se ha citado en extenso a: "Manchester Guardian" (15/10/1930), "The Times" (X. 30), "Journal de Génève" (9/10/1930), "Neue Zürcher Zeitung" (15.10.1930) "Lidove Noviny" de Brno[4], "Review of Reviews[5], "Populaire", un boletín de noticias del Partido Socialista Francés (11/10/1930),"Bruner Tagesbote", etc.

Es valioso transcribir algunas líneas de los dos artículos más destacados de la época, uno que se publicó en "The Chicago Daily News" (16/01/1931), y el segundo en "Slovak", de Bratislava (20/ 02/1931).

El primero de estos periódicos había traído un relato muy amplio de su corresponsal extraordinario y miembro del consejo editorial, John Gunther, sobre la situación en Yugoslavia. El artículo fue escrito a finales de diciembre de 1930 en Zagreb, después de una larga estadía de Gunther en el país, y Kolusi lo publicó en su totalidad en la cuarta edición de "Croacia".

De este artículo transcribo aquí la conclusión más importante a la que llegó Gunther, quien sostenía lo siguiente:

"Los croatas no tienen otro remedio que exigir lo que he oído en todas partes del territorio croata, y que es:
1.)        El establecimiento del Parlamento propio, es decir, una administración pública completamente independiente;
2.)        El derecho de que todos los impuestos e ingresos del Estado croata se puedan invertir exclusivamente en el territorio de Croacia;
3.)        Administración exclusiva (croata) de la policía, la justicia y la educación;
4)         La unión de todas las tierras croatas, incluyendo toda Dalmacia (que por la ley de la división administrativa de 03/10/1929 fue repartida entre las banovinas Primorska (litoral) y Zeta).
"Los Croatas – concluía Gunther- por su cultura y su historia milenaria, buscan sólo aquello que durante siglos tuvieron y disfrutaron. A los serbios eso les parece imposible y excesivo, y por lo tanto, en las actuales circunstancias, no es posible el acuerdo entre croatas y serbios".

"Slovak", órgano del Partido Popular Eslovaco, publicó una presentación del esfuerzo de la dictadura de Belgrado por suprimir el catolicismo en el país e imponer la ortodoxia serbia. Claramente impulsado por los artículos previamente mencionados de Seaton Watson, publicados en "Lidove Noviny", titulados "Una fuerte lucha entre los ortodoxos y los católicos en Yugoslavia", Slovak dice, entre otras cosas lo siguiente:

"El régimen serbio actual identifica sus metas con los intereses de la ortodoxia. El principio rector de este régimen es: "Un país, una etnia, una fe". En la mente del dictador, la única fe debe ser serbio-ortodoxa, porque según él, sólo tiene un punto de referencia nacional, mientras que la fe católica es "una creación extranjera y un signo de la esclavitud de los católicos".
Después de hablar de los siglos de contacto del pueblo croata con el Catolicismo, el periódico continuaba diciendo:
"A fin de promover la ortodoxia, el régimen de Belgrado utiliza diversos medios. Una tarea especial tiene en esto la escuela. El esquema del plan de estudios está diseñado para hablar sólo de la historia del pueblo serbio".
"El Manual de Historia Yugoslava, regulado por el Ministerio de Educación para todo el Estado, se ocupa en las primeras 180 páginas exclusivamente de la historia serbia, y en las últimas 5 páginas toca superficialmente eventos históricos de los croatas y eslovenos. Los imperialistas serbios tanto abusan del poder del gobierno, para falsificar la historia nacional, que dan a Yugoslavia un carácter completamente serbio. San Sava, el santo patrono de la Iglesia Serbia Ortodoxa, es celebrado en las escuelas donde concurren niños católicos debido a sus méritos por la ortodoxia".

En el boletín "CROACIA" Kolusi, en lengua española, publicó en forma completa tres memorandos de significado histórico. Uno de ellos es el mensaje del Dr. Juraj Krnjević al estadista francés Aristide Briand, entonces Ministro de Relaciones Exteriores; la otra es una presentación común de los diputados nacionales Dr. Ante Pavelić, Ing. August Košutić y Dr. Juraj Krnjević a la Sociedad de Naciones, y el tercero es la presentación del erudito alemán Albert Einstein y el escritor alemán Heinrich Mann a la Liga Internacional de Derechos Humanos[6].

Sobre el mensaje del Dr. Krnjević y su relación con el nacionalismo croata en Sudamérica de aquel tiempo, me explayaré por separado. A continuación les presentaré la razón y el propósito de la petición conjunta de los representantes nacionales croatas a la Sociedad de Naciones, y transcribiré la presentación de los notables alemanes en su totalidad en traducción al croata, con el fin de que puedan saber sobre ella también los jóvenes, quienes no tuvieron esa oportunidad hasta ahora.

La Petición conjunta a la Liga de las Naciones en Ginebra fue realizada por el Dr. Ante Pavelić, el Ing. August Košutić y el Dr. Juraj Krnjević en septiembre de 1930.

Se trataba de una comunicación, a la cual los tres representantes nacionales acompañaron numerosos memorandos, que habían escrito para la Sociedad de Naciones, organizaciones croatas de Francia, Bélgica, Alemania, y de América del Norte y del Sur para ser enviadas a la misma por intermedio de los mencionados representantes.

Kolusi publicó en el boletín "CROACIA" en forma completa el memorando que había llegado de Alemania, porque de entre todos era el que mostraba de forma más elocuente la difícil situación del pueblo croata.

En la introducción a la exposición se pedía a la Sociedad de Naciones que, como protector de la paz mundial y como mediador en conflictos internacionales, encontrara una solución adecuada a la cuestión croata para que, como consecuencia de su existencia, un día la humanidad no se viera sumida en una nueva desgracia. Luego se narraba la historia del pueblo croata y su difícil situación en el Estado de los Serbios, Croatas y Eslovenos, o Yugoslavia. 

Se subrayaba el uso de medios pacíficos de lucha por los representantes croatas nacionales y se los comparaba con la violencia serbia, que había alcanzado su punto máximo con los asesinatos en el Parlamento de Belgrado el 20 junio de 1928. Luego se presentaba la dictadura, los procesos políticos y la tortura de los prisioneros. Se presentaban también datos estadísticos, de acuerdo con los cuales en 18 meses de la dictadura murieron 76 personas en las cárceles de la policía. En 69 procedimientos ante el Tribunal de emergencia para la protección del Estado, realizados contra 322 acusados, dos fueron condenados a muerte, uno a prisión perpetua, y 319 a un total de 1201 años y 9 meses de prisión. Se mencionaba el saqueo económico de Croacia, así como la abolición de los derechos humanos básicos y de los derechos nacionales croatas.

Resumiendo lo dicho, el memorando deja en claro: que las tierras croatas habían sido unidas en 1918, por la fuerza y contra la voluntad del pueblo croata, al Estado de los Serbios, Croatas y Eslovenos; que los croatas, a pesar de ello, siguieron defendiendo sus derechos por medios legales; que en esta lucha por medios legales, Belgrado respondió con el asesinato de los representantes nacionales croatas, asesinando al propio líder de los croatas; que después de que los diputados croatas continuaron defendiendo sus derechos por medios pacíficos, siendo esa la manera de luchar contra el rey de Serbia, Alejandro respondió con la dictadura y la inquisición, desconocida en la historia de las naciones civilizadas.

"¿Qué medios de lucha les quedan ahora a los croatas, no sólo para defender sus derechos, sino también su propia vida?" – Se pregunta en el memorando.
"Esa pregunta es más que razonable -continúa el memorando- teniendo en cuenta los hechos que tan fuertemente desafiaron la fe del pueblo croata (en el Estado de los Serbios, Croatas y Eslovenos):
"En el tratado de paz de Saint Germain del 10/09/1919, registrado en la Sociedad de Naciones el 21 de noviembre de 1919, bajo el número 39 se destaca que las grandes potencias reconocen al Estado de los Serbios, Croatas y Eslovenos debido a que el Estado de los Serbios, Croatas y Eslovenos declara espontáneamente su voluntad de garantizar a la población que vive su territorio, sin importar la raza, la lengua ni la confesión religiosa, una seguridad absoluta; y que va a seguir siendo gobernada de acuerdo con los principios de la libertad y la justicia".
"El 1 de diciembre de 1918, el rey actual, entonces regente serbio, Alejandro, dijo solemnemente: ... voy a ser el rey de los ciudadanos libres del Estado de los Serbios, Croatas y Eslovenos; permaneceré siempre fiel a los grandes principios constitucionales y parlamentarios y a los principios democráticos amplios, basados en el derecho general a votar".
"Hoy en día, en Yugoslavia no se gobierna conforme a los principios de libertad y justicia -continúa el memorando- ni tampoco se ha mostrado fidelidad a los principios constitucionales, parlamentarios y democráticos."




[1] El subtítulo completo en español es: "Boletín Informativo sobre el Movimiento Nacionalista en pro de la Libertad e Independencia del Pueblo Croata".
[2] Después de eso, el "Hrvatski Domobran" (La Defensa del Hogar Croata) publicó escritos del presente autor en el boletín "Croacia".
[3] Artículo sin firma de Vjekoslav Vrančić, en traducción al español del Prof. I. Žuvanić. Tomo II, págs. 1-9.
[4] Este es un resumen de un largo artículo de Seaton Watson, que "LN" ("Lidove Noviny"), publicó en cinco partes. Tomo II, p. 10-11.
[5] Extracto del artículo de Wickham Steed, que publicó esta la revista londinense. Vol. II, págs. 11-12.
[6] Tomo 1, págs.15-19.


Dr. Vjekoslav Vrančić – Defendimos al Estado





Traducción realizada por el magister José María –Joza– Vrljičak

Copyright © All Rigths Reserved - Todos los derechos reservados - Sva prava pridržana

El magister José María –Joza– Vrljičak es el director de la revista Studia Croatica desde 1994.

010 S Hrvatima u Južnoj Americi (1929-1931) - Dr. Vjekoslav Vrančić

5. BULETIN «CROACIA»

JEDAN od velikih osobnih prijatelja dr. Branka Jelića u Buenos Airesu bio je ing. Ivan Marion Kolusi Šimanović. On se s njime stavio u vezu, čim je Branko stigao u Montevideo. Prihvatio ga je, kada se izkrcao u luci Buenos Airesa, brinuo se za nj prvo vrieme njegova boravka u Argentini i branio ga pred redarstvom. Uz profesora Žuvanića, ing. Kolusi bio je od početka do konca Brankova boravka u Argentini njegov najtješnji suradnik.

No, suradnja s Brankom nije bio jedini Kolusijev doprinos u tadašnjoj borbi hrvatske emigracije za svoj narod. Kolusijeva je zasluga, da se izdavanjem jednog izvrstno uređivanog buletina na španjolskom jeziku brinuo, da argentinski i uruguayski tisak bude pobliže obaviešten o zbivanjima u Hrvatskoj i o borbi Hrvata za državnu nezavisnost.
Još u listopadu 1930. rekao mi je ing. Kolusi, da se odlučio na izdavanje mjesečnog buletina na španjolskom jeziku. Poslije atentata u beogradskoj Skupštini (20. VI. 1928.), argentinski je tisak redovito registrirao sve važnije polititke događaje u državi SHS. 

Tako je, među ostalim, zabilježio, kada je, u znak odcjepljenja od beogradske Narodne skupštine, u Zagrebu (1. VIII. 1928.), proglašeno Hrvatsko narodno zastupstvo, koje su tvorili narodni zastupnici svih hrvatskih stranaka skupa sa zastupnicima Pribićevićeve Samostalne demokratske stranke. Zabilježena je smrt Stjepana Radića (8. VIII. 1928.). Registrirano je proglašenje diktature (6. I. 1929.) i promjena državnog imena u Jugoslaviju. Sve su to bile kratke viesti novinskih agencija, pa je Kolusi smatrao, da je potrebno argentinsko javno mnienje pobliže upoznati s hrvatskim pitanjem.

Osim toga, uz prvu poslijeratnu hrvatsku emigraciju, koja se okupljala oko generala Stjepana Sarkotića u Beču, nastala je poslije uvođenja diktature nova hrvatska polititka emigracija, koju su, od Hrvatske stranke prava, tvorili: dr. Ante Pavelić, njen predsjednik i narodni zastupnik, Gustav Perčec, glavni tajnik, i dr. Branimir Jelić, član odbora i prvak pravaške omladine. Hrvatsku seljačku stranku predstavljali su njen dopredsjednik, ing. August Košutić, i glavni tajnik, dr. Juraj Krnjević.

Ovi politički predstavnici nastupali su u javnosti predstavkama i člancima, koje je također valjalo popularizirati. Jedan razlog više, da se izide s buletinom.

Za svoj buletin Kolusi je izabrao naziv «CROACIA», uz dodatak, da se radi o glasilu pokreta za slobodu i nezavisnost hrvatskog naroda[1].

Prvi broj buletina «CROACIA» izašao je koncem prosinca 1930., na 24 stranice, veličine 19 x 13,5 cm, satiniranog novinskog papira, bez korica. Na zaglavlju naslovne stranice nalazio se u sredini vrha hrvatski grb s početnim crvenim poljem. S lieve strane grba otisnuto je mjesto izlaženja i broj svezka: Buenos Aires, rimski I, a s desne mjesec i godina, Diciembre, 1930.
Na posljednjoj stranici otisnut je crtet političke mape tadašnje Europe, na kojoj su hrvatske zemlje označene crnom bojom, uz razjašnjenje, da te zemlje hrvatski narod nastava kroz 14 stoljeća. U dnu stranice otisnuto je ime urednika i izdavača: Ing. Ivan Marion Kolusi-Šimanović.

Na prvoj stranici 1. broja donesen je kratki uvodnik o svrsi buletina. Nakon uvodnika sliedila je na 2. stranici uokvirena slika Stjepana Radića, izpod koje je na španjolskom sliedio tekst sliedeće izreke umorenog hrvatskog vođe: «Ako Srbija proglasi diktaturu, Hrvatima ne preostaje nikakav drugi izlaz, nego podpuna razstava od Srbije i uzpostava svoje državne nezavisnosti».

Izdavanje buletina financirao je sám Kolusi. On mu je glavni urednik i upravitelj, a suradnik, napose za prievode na španjolski, profesor Ivan Žuvanić.

Kolusi je izdao sedam brojeva buletina «CROACIA». Posljednji broj u njegovu izdanju izašao je u lipnju 1931., dva mjeseca prije moga odlazka iz Argentine u Europu[2].
Na 176 stranica teksta, ne računajuči uveze, kojima su bili proviđeni brojevi 2. do 7., objavio je Kolusi zanimljivo političko gradivo, sigurno od trajne vriednosti. Od članaka poviestnog sadržaja htio bih spomenuti: Sintezu hrvatske poviesti i Pregled hrvatske književnosti.
Od političkih članaka spominjem dva: «Srbi i Hrvati, dva politički i etnički različita naroda»[3] i «Dr. Milan Šufflay od Otruševca», od dr. Branka Jelića.

Brojan je prienos viesti i članaka iz stranih novina o kritici kraljevske diktature i državnoj krizi Jugoslavije. Obširno su citirani: «Manchester Guardian» (15. 10. 1930.), «The Times» (X. 30.), «Journal de Génève» (9. 10. 1930.), «Neue Züricher Zeitung» (15. 10. 1930.) «Lidove Noviny», Brno[4], «Review of Reviews»[5], «Populaire», glasilo Socijalističke stranke Francuzke (11. 10. 1930.), «Bruner Tagesbote», itd.

Vriedno je prenieti nekoliko redaka iz dvaju veoma zapaženih članaka onoga vremena, jednog objavljenog u «The Chicago Daily News» (16. 1. 1931.), a drugog u «Slovaku», Bratislava (20. 2. 1931.).

Prvi od tih listova donio je veoma obširan članak svoga izvanrednog dopisnika i člana redakcije, Johna Gunthera, o prilikama u Jugoslaviji. Članak je pisan koncem prosinca 1930. u Zagrebu, nakon poduljeg boravka Gunthera u zemlji, a Kolusi ga je u cielosti prenio u 4. broju «Croacie».

Iz tog članka prenosim ovdje značajan zaključak, do koga je Gunther došao, a koji glasi:

“Hrvatima ne preostaje drugo, nego zahtievati ono, što sam čuo u svim krajevima hrvatskog područja, a to je:
1.)        Uzpostava vlastitog Sabora, tj. podpuno samostalnu državnu upravu;
2.)        Pravo, da svi porezi i državni prihodi Hrvatske mogu biti uloženi izključivo na hrvatskom području;
3.)        Izključiva (hrvatska) redarstvena, sudska i nastavna uprava;
4.)        Sjedinjenje svih hrvatskih zemalja, uključivši čitavu Dalmaciju (koja je zakonom o upravnoj podjeli od 3. 10. 1929. bila razpolovljena između Primorske i Zetske banovine, m.o.).
«Hrvati —zaključuje Gunther— pravom svoje kulture i tisućugodišnje poviesti, traže samo ono, što su stoljećima posjedovali i uživali. Srbijancima to izgleda nemoguće i pretjerano, i stoga, pod sadašnjim okolnostima, sporazum između Hrvata i Srba je nemoguć».

«Slovak», glasilo Slovačke pučke stranke, donio je prikaz o nastojanju beogradske diktature, da u zemlji potisne katolicizam i nametne srbsko pravoslavlje. Očito podtaknut napried spomenutim člancima Seatona Watsona, objavljenim u «Lidovim Novinama», pod naslovom 'Oštra borba između pravoslavnih i katolika u Jugoslaviji', kaže «Slovak» među ostalim sliedeće:

«Sadašnji srbski režim poistovječuje svoje ciljeve s probitkom pravoslavlja. Misao vodilja ovog režima jest: 'Jedna država —jedan narod— jedna vjeroizpoviest'. Po shvaćanju diktatora, ta jedina vjeroizpoviest može biti srbsko — pravoslavna, jer, prema njemu, samo ona ima narodni biljeg, dok je katolička vjeroizpoviest 'strana tvorevina i znak robstva'».
Nakon prikaza stoljetnog dodira hrvatskog naroda s katoličanstvom, list nastavlja ovako:
«Da bi promicao pravoslavlje, beogradski režim upotrebljava razna sredstva. Poseban zadatak ima u ovome škola. Nacrt školskog programa zamišljen je tako, da se govori samo o poviesti srbskog naroda».
«Priručnik jugoslavenske poviesti, propisan od Ministarstva prosvjete za cielu državu, bavi se na prvih 180 stranica izključivo srbskom poviešću, a na posljednjih 5 stranica dotiče se površno poviestnih zbivanja Hrvata i Slovenaca. Srbski imperijalisti tako zloupotrebljavaju državnu vlast, da krivotvore narodnu poviest. Na taj način daje se jugoslavenstvu podpuno srbski značaj. Sveti Sava, svetac srbsko-pravoslavne crkve, slavljen je u školama od katoličke djece zbog njegovih zasluga za pravoslavlje».

U boletinu «CROACIA» Kolusi je na španjolskom jeziku u cielosti prenio tri memoranduma od poviestnog značenja. Jedan od njih je poruka dr. Jurja Krnjevića francuzkom državniku Aristide-u Briandu, tada ministru vanjskih poslova; drugi je zajednička predstavka narodnih zastupnika dr. Ante Pavelića, ing. Augusta Košutića i dr. Jurja Krnjevića Ligi Naroda, a treći je predstavka njemačkog učenjaka Alberta Einsteina i njemačkog književnika Heinricha Manna Međunarodnoj Ligi za ljudska prava[6].

Porukom dr. Krnjevića i njegovim odnosom prema hrvatskim nacionalistima u Južnoj Americi onoga vremena zabavit ću se posebno. U nastavku ću donieti povod i svrhu zajedničke predstavke hrvatskih narodnih zastupnika Ligi Naroda, dok ću predstavku njemačkih uglednika donijeti u cielosti u hrvatskom prievodu, kako bi je mogli pročitati za nju saznati i oni mladi, koji za to nisu dosad imali prilike.

Zajedničku predstavku Ligi Naroda u Génèvi upravili su dr. Ante Pavelić, ing. August Košutić i dr. Juraj Krnjević u rujnu 1930.

Radilo se o predstavci, kojom su njih trojica narodnih zastupnika popratili brojne memorandume, koje su njihovim posredstvom uputile Ligi Naroda hrvatske organizacije Francuzke, Belgije, Njemačke, Sjeverne i Južne Amerike.

U buletinu «CROACIA» objavljuje Kolusi podpun sadržaj memoranduma stiglog iz Njemačke, jer on od sviju primljenih najrječitije prikazuje tadašnji težki položaj hrvatskog naroda.

U uvodu memoranduma traži se od Lige Naroda, da kao zaštitnik svjetskog mira i posrednik u međunarodnim sporovima nađe odgovarajuće rješenje hrvatskom pitanju, kako se uslied njegova postojanja ne bi jednog dana čovječanstvo survalo u novu nesreću. Zatim se prikazuje prošlost hrvatskog naroda i njegovo težko stanje u državi Srba, Hrvata i Slovenaca, odnosno Jugoslaviji. Iztiče se primjena mirnih sredstava borbe od strane hrvatskih narodnih zastupnika i uzpoređuje sa srbskim nasiljima, koja su dosegla vrhunac umorstvima u beogradskom Parlamentu dne 20. lipnja 1928. 

Prelazi se na prikaz diktature, političkih procesa i mučenja uhićenika. Navode se statistički podatci, prema kojima je kroz 18 mjeseci diktature bilo ubijeno 76 osoba u redarstvenim zatvorima. U 69 postupaka pred izvanrednim Sudom za zaštitu države, vodenih protiv 322 obtuženih osoba, osuđene su od njih dvie na smrt, jedna na doživotnu, a njih 319 na 1201 godinu i 9 mjeseci robije. Spominje se gospodarska pljačka Hrvatske, kao i ukidanje temeljnih ljudskih i hrvatskih nacionalnih prava.

Sažimajući napried izloženo, memorandum ustanovijuje: da su 1918. hrvatske zemlje bile silom i protiv volje hrvatskog naroda pripojene državi Srba, Hrvata i Slovenaca; da su Hrvati, uzprkos tome, nastavili braniti svoja prava legalnom borbom; da je na tu borbu legalnim sredstvima Beograd odgovorio umorstvima hrvatskih narodnih zastupnika, ubivši i samog Vođu hrvatskog naroda; da su nakon toga hrvatski narodni zastupnici nastavili braniti svoja prava mirnim sredstvima, a da je na taj način borbe srbski kralj Aleksandar odgovorio diktaturom i inkvizicijom, nepoznatom u poviesti uljudenih naroda.

«Koja sredstva borbe preostaju sada Hrvatima, i to ne samo u obrani svojih prava, nego i golog života?» — postavlja se u memorandumu pitanje.
«To je pitanje tim opravdanije —nastavlja memorandum— ako se uzmu u obzir činjenice, koje su težko poljuljale vjeru hrvatskog naroda (u državu SHS, m.o.):
«U Saint Germainskom mirovnom ugovoru od 10. 9. 1919., registriranom kod Lige Naroda dne 21. 9. 1919. pod brojem 39 stoji, da se državu Srba, Hrvata i Slovenaca od strane velevlasti priznaje stoga: jer država Srba, Hrvata i Slovenaca izjavljuje spontano svoju volju, da će pučanstvu svoga područja, bez obzira na rasu, jezik i vjeroizpoviest, dati absolutnu sigurnost; da će njim ubuduće vladati u skladu s načelima slobode i pravde».
«Dne 1. prosinca 1918., sadašnji kralj, tada srbski regent Aleksandar izjavio je svečano: «...ja u biti kralj slobodnim građanima države Srba, Hrvata i Slovenaca; ostat u uviek vjeran velikim ustavnim, parlamentarnim i širokodemokratskim načelima, zasnovanim na obćem pravu glasa». «Danas se Jugoslavijom ne upravlja prema načelima slobode i pravde —nastavlja memorandum— niti se je ostalo vjerno načelima ustavno-parlamentarnim i demokratskim».




[1] Podpuni podnaslov na španjolskom glasio je: «Boletín Informativo sobre el Movimiento Nacionalista en pro de la Libertad e Independencia del Pueblo Croata».
[2] Poslije toga izdao je «Hrvatski Domobran» piscu ovih redaka nepoznat broj primjeraka buletina «Croacia».
[3] Nepodpisan članak Vjekoslava Vrančića, u španjolskom prievodu prof. I. Žuvanića. Svezak ll, str. 1-9.
[4] Radi se o sažetku podužeg članka Seatona Watsona, koji su "LN", doniele u pet nastavaka. Svezak II, str. 10-11.
[5] Izvadak iz članka Wickhama Steeda, koji je objavila ova londonska Revija. Svezak II., str. 11-12.
[6] Svezak 1., str. 15-19.


Dr. Vjekoslav Vrančić - Branili smo Državu 


Copyright © All Rigths Reserved - Todos los derechos reservados - Sva prava pridržana

El magister José María –Joza– Vrljičak es el director de la revista Studia Croatica desde 1994.

Thursday, 27 April 2017

070 Vukovar Museum - Ex Libris collection

070 Vukovar Museum - Ex Libris collection
Vukovar: Gradski Muzej - Museo Municipal - Municipal Museum
Zbirka ex librisa - Colección Ex Libris - Ex Libris collection




Brane Crlenjak, Ex libris Brane Crlenjak, 1958. g.

Arhiv Gradskog muzeja Vukovar

009 Con los croatas de Sud América (1929-1931) - Dr. Vjekoslav Vrančić

Capítulo 4. BRANKO JELIĆ

Poco tiempo después de regresar a Buenos Aires, experimenté una agradable sorpresa: el primer encuentro con el Dr. Branko Jelić, si bien aún era joven, ya era uno de los miembros más destacados de la emigración política croata[1].

Escribiendo estas líneas, después de más de cincuenta años de esa primera reunión con mi amigo Branko, como todos le llamábamos, es mi deseo de establecer con mayor precisión las fechas de su llegada a América del Sur, primero a Montevideo y luego a Buenos Aires. Pero a pesar del esfuerzo no pude, por desgracia, completar la tarea con éxito. Justo en ese momento, en febrero de 1931, yo estaba a Chile, así que se me escapan algunos detalles, y los testigos directos y fiables, el Ing. Kolusi, su esposa la Sra. Mizzi y el Prof. Žuvanić, a los que yo podría preguntar, están ya fallecidos.

Usando la memoria y con el apoyo de algunos hechos concretos, llegué a la conclusión de que Branko llegó a Montevideo a más tardar a principios de febrero, y a Buenos Aires en la segunda parte de marzo de 1931.

Los hechos que hablan de eso, fueron los siguientes:

En el número de febrero de 1931 del periódico mensual "Croacia", el ingeniero Kolusi publicó la traducción al español de un artículo, que había sido publicado por Branko durante su estadía en Europa. El artículo fue escrito para la revista "Budućnost - El futuro", boletín para los emigrantes en la Yugoslavia del confinado Svetozar Pribićević, presidente del Partido Demócrata Independiente[2]

En un extenso artículo, Branko muestra la excitación y el desarrollo histórico de la política anti-croata de los serbios que vivían en Croacia y el cambio de posición de su liderazgo, que se produjo después del asesinato de junio en la Asamblea de Belgrado. El mismo consistió en el abandono de los pensamientos gran-serbios y la promoción de la autonomía estatal de Croacia. No hay duda de que el mismo Branko presentó o, probablemente entregó, el texto de su artículo a Kolusi, después de haberlo contactado personalmente al llegar a Montevideo.

Considerando el tiempo necesario para establecer el contacto, la traducción al español del extenso artículo, su composición, corrección e impresión, se concluye que para poder publicarlo en el número de febrero, el ingeniero Kolusi recibió el texto original, a más tardar a mediados de febrero de 1931. Por lo tanto, podemos decir que Branko llegó a Montevideo a comienzos de ese mes y año.

Para confirmar el tiempo de llegada de Branko a Buenos Aires, hay dos buenas indicaciones. Según ellos, Branko podría haber llegado a Argentina, probablemente a mediados de marzo de ese año.

Durante la estadía de Branko en Montevideo, el 22 de febrero, agentes de la policía de Zagreb habían matado al científico croata, miembro del Partido Croata del Derecho y profesor universitario, Dr. Milan Šufflay. En esa ocasión, Branko con su firma escribió en la publicación "Croacia" de Kolusi un emotivo artículo de despedida del amigo asesinado.
La traducción del artículo, publicado en la edición de abril del boletín de Kolusi, decía "Montevideo, marzo de 1931", sin mencionar el día, pero tuvo que ser escrita inmediatamente después del asesinato, que entonces había sacudido profundamente a toda la opinión pública croata en Croacia y en la emigración y conmocionó también a los círculos eruditos y literarios europeos.

Por lo tanto, algún tiempo después del asesinato de Šufflay, en marzo, Branko todavía estaba en Montevideo.

Luego de eso, Branko, el 12 de abril de 1931, fue el orador principal en una gran asamblea de protesta que se realizó en el Gran Buenos Aires, donde se manifestaron contra la dictadura real sobre Croacia y en contra de los crímenes cometidos sobre de los dirigentes políticos croatas, especialmente contra el reciente asesinato del Dr. Milan Šufflay.
Teniendo en cuenta las dificultades que Branko encontró después del desembarco en Buenos Aires, podemos suponer con seguridad que necesitó algunos días para superar esas dificultades, obtener el permiso de residencia en Argentina y tener la calma necesaria para poder ser el orador principal en una gran reunión política.

De todo esto, se puede concluir que Branko llegó a Buenos Aires en marzo de 1931 [3].
Fue en ese tiempo cuando mi amigo Kolusi me llamó por teléfono y me invitó a su casa a cenar. Desde el centro de la ciudad, donde me había mudado, fui en tren a Vicente López, suburbio residencial, donde en la calle Segurola 675 mi amigo tenía su pequeña residencia.
Cuando la tía de la Sra. Kolusi me hizo pasar a la sala, encontré en ella, además del ingeniero y su esposa, a otro hombre joven, alto y bien parecido.

Después de intercambiarnos saludos, la señora y el Ing. Kolusi me miraban con curiosidad y sonrientes, y cuando me di cuenta, pregunté:

—¿Dr. Jelić? —
Entonces los dos se sonrieron y respondieron a mi pregunta afirmativamente. Saludé al Dr. Jelić y el fuerte apretón de sus manos lo sentí toda la noche.
El Ing. Kolusi ya me había dicho discretamente que el Dr. Jelić se encontraba en Montevideo, donde estaba tratando de conseguir el visado de entrada a la Argentina, así que por eso no era difícil de adivinar que el hombre joven y corpulento, a quien yo no conocía, podría ser el Dr. Branko Jelić.

Luego, durante la conversación, que duró hasta altas horas de la noche, me enteré de los problemas que Branko tuvo en ocasión de su llegada a Buenos Aires. Como todos nosotros en ese momento, tampoco Branko había podido conseguir un visado de entrada para la Argentina, por lo que fue a Uruguay, con la esperanza de que de alguna manera llegaría a la Argentina. Branko llegó a Uruguay en momentos en que Argentina estaba en el poder una dictadura militar, y Montevideo estaba llena de refugiados líderes de la oposición, entre ellos unos pocos comunistas, desde donde luchaban contra el gobierno militar.

Al enterarse por sus agentes en Montevideo de que el Dr. Branko Jelić llegó a Uruguay, desde donde tenía la intención de cruzar a la Argentina, la Misión de Yugoslavia en Buenos Aires, aprovechó la oportunidad para denunciar a las autoridades argentinas que el revolucionario croata, Dr. Branko Jelić, se había puesto en contacto con los comunistas argentinos, para quienes iría a transferir armas de Montevideo a Buenos Aires. Por lo tanto había advertido que impidieran su llegada a la Argentina.

Al recibir tal advertencia, las autoridades argentinas decidieron actuar de otra manera: le otorgaron la visa de entrada al Dr. Jelić, de modo de atraparlo in fraganti, y averiguar los canales utilizados por los comunistas.

Informado sobre la entrega de los permisos de entrada, Branko retiró la visa en el consulado en Montevideo, informó al Ing. Kolusi y una mañana apareció en el puerto de Buenos Aires, donde lo esperaban el Sr. y la Sra. Kolusi, que lo alojaron en una pensión en el centro de la ciudad.

Al día siguiente, el cauteloso Branko notó la sombra de alguien que lo seguía, así que lo comenzó a esquivar con habilidad. Después de escoltarlo varios días sin éxito buscando canales secretos, la policía decidió detener al Dr. Jelić para interrogarlo. Cuando Branko se dio cuenta de qué se trataba, pidió que se informara al Ing. Kolusi de su arresto, lo que la policía aceptó. Entonces Kolusi y el Prof. Žuvanić explicaron a la policía, de qué se trataba realmente, y dieron garantías sobre Branko, tras lo cual fue puesto en libertad y se le permitió su actividad política dentro de los grupos nacionales croatas en Argentina.

El Dr. Branko Jelić comenzó su actividad política en Argentina con la aparición pública en la manifestación croata mencionada, llevada a cabo el 12 de abril de 1931 en el gran salón de actos de la empresa "Compañía Hispano-Argentina de Electricidad", en Dock Sud, un suburbio de Buenos Aires, donde vivía la mayoría de los obreros croatas en ese entonces. La asamblea fue abierta por Ante Franičević; los oradores fueron: el Prof. Ivan Žuvanić, el periodista Mate Rebac, el técnico dental Mario Majnarić, el Dr. Branko Jelić y el Ing. Ivo Marion- Kolusi.

La Asamblea aprobó una resolución, por la que se protestaba contra el asesinato del profesor Dr. Milan Šufflay y otras víctimas de la dictadura del rey Alejandro. Desde el mismo lugar, se dirigió un llamamiento al Secretario General de la Liga de las Naciones, Sir Eric Drummond, exigiendo que la Liga, en pro de la paz, tomara medidas para poner fin a los crímenes contra el pueblo croata y obligara a Serbia a abandonar las tierras de los croatas para que éstos pudieran establecer su propio Estado.[4]

En esta ocasión, el Dr. Branko Jelić pidió a los croatas de Argentina que se organizaran políticamente. Un mes después, el 24 de mayo de 1931, tuvo lugar en Avellaneda, un suburbio de Buenos Aires, una reunión, en la que se estableció la primera filial del "Hrvatski Domobran" (Defensa del Hogar Croata). El 12 de junio salió el primer número del boletín con el mismo nombre de la Sociedad, como semanario de 8 páginas[5].

Con una energía nunca vista y con una rara capacidad organizativa, Branko comenzó a trabajar en establecer nuevas filiales del "Hrvatski Domobran", que cada semana estaban surgiendo en los barrios del Gran Buenos Aires, en el interior de la Argentina, en Uruguay y también en Brasil. Así que los días 12 y 13 de septiembre de 1931, solo cuatro meses después del establecimiento de la primera filial en Avellaneda, pudo celebrarse un gran Congreso de Croatas de América del Sur, que eligió la Autoridad Central del "Domobran croata", envió un memorando telegráfico a Sir Eric Drummond, Secretario General de la Liga de las Naciones, y aprobó una resolución para la opinión pública.

La importancia de la organización, que fue creada gracias al Dr. Branko Jelić, se puede advertir en la composición de la Junta Directiva de la sociedad, la cual consistía de: la junta de Jefatura (Starješinstva) (5 personas), Secretaría (5), Tesorería Principal (3), Empresarios (1), Vocales (25), Vocales suplentes (19), Consejo de Supervisión (4) y Tribunal de Honor (3).

A la cabeza de la organización estaban: el Prof. Ivan Žuvanić, Jefe principal; Ante Valenta, Secretario General; el Ing. Ivan Marion-Kolusi, Tesorero; el Ing. Rudolf Miletić, Presidente del Consejo de Supervisión; el Ing. Romano Pezelj, Presidente del Tribunal de Honor. Los miembros de la Junta y sus suplentes representaban a las filiales de Argentina, Uruguay y Brasil[6].

Desde mi primera reunión en la casa del Ingeniero Kolusi, a finales de marzo de 1931 hasta mi salida de Argentina, a finales de agosto de ese año, me reuní varias veces con Branko y fui testigo del entusiasmo con el que reunía a los croatas en América del Sur. Sus éxitos eran realmente grandes e inesperados.

Como conocedor de la situación de aquel entonces en Argentina y Uruguay, puedo decir, que a este éxito contribuyeron circunstancias tanto objetivas como subjetivas.
La emigración croata, que después de la creación del Estado de los Serbios, Croatas y Eslovenos (SHS) llegó a la América del Sur, provenía principalmente de las zonas rurales. Ésta sintió directamente en su propia piel las consecuencias del poder serbio en las regiones croatas: el trato inhumano del ejército, la pesada carga tributaria, la crueldad armada, los problemas cotidianos con la administración, los precios injustos al que compraban el tabaco y un sinnúmero de dificultades diarias. Pero el efecto más fuerte en su alma lo tuvo el crimen cometido contra los representantes nacionales croatas en Belgrado, así como la muerte de Stjepan Radić. Impotente, sin poder hacer nada por su patria, la emigración croata saludó con entusiasmo la llegada del Dr. Branko Jelić y rápidamente respondió a su llamado para integrarse a la organización.

Esto en cuanto a las circunstancias objetivas, mientras que respecto de las subjetivas, debe destacarse la aparición de Branko, joven y apuesto, distinguido, amable y paciente, y no menos el hecho de que en Buenos Aires ganaba su pan como médico, gracias a la amabilidad de su colega argentino, el Dr. Guillermo Bachema, quien puso a su disposición el consultorio que tenía en la calle Necochea 1053, en el barrio de La Boca.

Con Branko quedé en estrecha relación hasta mi regreso a Europa, cuando de acuerdo a su consejo, elegí un camino que fue el factor determinante de mi vida posterior.




[1] Branko Jelić nació el 28 de febrero de 1905 en Dolac Donji, Poljica, Dalmacia. Murió el 31 de mayo de 1972 en Berlín.
[2] El periódico "Budućnost" se editaba en Berlín, Alemania. Lo editaba Petar Gruber, miembro del Partido Demócrata Independiente.
Muy enfermo de tuberculosis, Gruber a mediados de 1931 entró al servicio de la policía de Belgrado, y el 15 de octubre de este año, trató de asesinar al Dr. Ante Pavelić y le preparó una trampa en un hotel en Munich. (Más información en la revista "Hrvatski Domobran", Buenos Aires, Nº 23, de 14 de noviembre de 1931, p. 1).
[3] En "Hrvatski Domobran - El defensor croata", Buenos Aires, Revista de la organización del mismo nombre, número 52 del 12 VI. 1932, titulado "El Domobran en América del Sur", se presenta la actividad desarrollada durante el primer año de vida de la Sociedad. Sin marcar fechas, el artículo indicaba que el Dr. Branko Jelić había llegado a América del Sur hacía poco más de un año; que había estado durante un mes en Montevideo, donde había recibido la visita del Ing. Kolusi. Desde Montevideo llegó a Buenos Aires.
[4] Un informe detallado de esta Asamblea con el texto de la resolución y el llamamiento a la Liga de las Naciones apareció en la revista "Croacia", publicación oficial de la Sociedad de los Nacionalistas Croatas en la Argentina (Redactor Ing. Ivan M. Kolusi-Šimanović). Buenos Aires Nº 6, Mayo de 1931, págs. 1-7.
[5] Los editores del «Hrvatski Domobran» fueron: el Dr. Branko Jelić desde el 12 de junio de 1931 hasta el 26 de marzo de 1932; el Dr. B. Jelić y Ante Valenta desde el 2 al 16 de abril de 1932; y desde entonces, Ante Valenta.
[6] Un informe amplio del Congreso, con fotos, texto del memorándum y de las resoluciones, se encuentra en "Hrvatski Domobran" (La Defensa del Hogar Croata) número doble 15-16 del 26 de septiembre de 1931.
Informaron sobre el Congreso en forma extensa los siguientes los diarios argentinos: La Prensa, La Razón, Noticias Gráficas, Argentinisches Tageblatt, Il Mattino d´Italia, Buenos Aires Herald, Deutsche La Plata Zeitung y Última Hora.
El Secretario General, Ante Valenta, durante la duración del Congreso todavía estaba en Europa. Llegó a Buenos Aires el 22 de enero de 1932 (Boletín "La Defensa croata", Buenos Aires, número 34, de fecha 30 enero de 1932, p. 6). La función de Secretario General había sido ejercida hasta entonces por el Pro-secretario Franjo Waldgoni.
 
Dr. Vjekoslav Vrančić – Defendimos al Estado



Traducción realizada por el magister José María –Joza– Vrljičak

Copyright © All Rigths Reserved - Todos los derechos reservados - Sva prava pridržana

El magister José María –Joza– Vrljičak es el director de la revista Studia Croatica desde 1994.

009 S Hrvatima u Južnoj Americi (1929-1931) - Dr. Vjekoslav Vrančić

4. BRANKO JELIĆ

Kraće vrieme nakon povratka u Buenos Aires doživio sam ugodno iznenađenje: prvi susret s dr. Brankom Jelićem, onda mladim, ali več iztaknutim članom hrvatske političke emigracije[1].

Pišući, nakon više od petdeset proteklih godina, ove redke o prvom susretu s mojim prijateljem Brankom, kako smo ga svi zvali, bila mi je želja ustanoviti što točnije nadnevke njegova dolazka u Južnu Ameriku, najprije u Montevideo, a onda u Buenos Aires. U tom nastojanju nisam, nažalost, podpuno uspio. Upravo u ono vrieme, veljače 1931., boravio sam u Chileu, pa su mi neke pojedinosti izmakle, a izravni i pouzdani svjedoci, ing. Kolusi, njegova supruga gđa. Mizzi i prof. Žuvanić, koje bih mogao upitati, već su mrtvi.
Služeći se pamćenjem i poduprt nekim činjenicama, došao sam do zaključka, da je Branko stigao u Montevideo najkasnije početkom veljače, a u Buenos Aires u drugoj polovici ožujka 1931. godine.

Činjenice, koje za to govore, bile bi ove:

U broju za veljaču 1931. svoga mjesečnika «Croacia», donio je ing. Kolusi u španjolskom prievodu jedan članak, koji je Branko bio objavio za svoga boravka u Europi. Članak je napisan za povremenik «Budućnost», emigrantsko glasilo tada u Jugoslaviji zatočenog Svetozara Pribićevića, predsjednika Samostalne demokratske stranke[2]. U poduljem članku Branko prikazuje pobudu i poviestni razvoj protuhrvatske politike domaćih Srba i promjenu držanja njihova vodstva, koja je usliedila poslije Lipanjskog atentata u beogradskoj Skupštini, a sastojala se u napuštanju velikosrbske misli i zagovaranju hrvatske državne samostalnosti. Nema dvojbe, da je sám Branko dostavio ili, dapače, uručio Kolusiju tekst svoga članka, nakon što je došao u Montevideo i s njime osobno uzpostavio vezu.
Vrieme potrebno za uzpostavu veze, prevođenje poduljeg članka na španjolski, njegovo slaganje, korektura i tiskanje u broju za veljaču daju zaključiti, da je ing. Kolusi izvorni tekst dobio najkasnije do polovice veljače 1931. Prema tome, smijemo reći, da je Branko stigao u Montevideo najkasnije početkom toga mjeseca i godine.

Za utvrđenje vremena Brankova dolazka u Buenos Aires, postoje dva pouzdana znaka. Prema njima, Branko je mogao stići u Argentinu, po svoj prilici, u drugoj polovici ožujka iste godine.

Za vrieme Brankova boravka u Montevideu bio je, naime, na dan 22. veljače, od agenata zagrebačkog redarstva umoren hrvatski učenjak, član Hrvatske stranke prava, sveučiIištni profesor dr. Milan Šufflay. Tim povodom Branko je pod svojim imenom napisao za Kolusijevu «Croaciu» dirljiv oproštajni članak od umorenog prijatelja.

Prievod članka, objavljenog u travanjskom broju Kolusijeva buletina, nosi u zaglavlju oznaku «Montevideo, marzo 1931», bez navoda dana, no morao je biti pisan neposredno nakon umorstva, koje je tada duboko potreslo čitavu hrvatsku domovinsku i izseljeničku javnost, te zaprepastilo i krugove europskih učenjaka i književnika.

Prema tome, neko vrieme nakon umorstva Šufflaya, tokom ožujka, Branko se još nalazio u Montevideu.

Nedugo poslije toga, Branko je, dne 12. travnja 1931., glavni govornik na velikoj prosvjednoj skupštiti Velikog Buenos Airesa, na kojoj se demonstriralo protiv tadašnje kraljevske diktature nad Hrvatskom i protiv zločina izvršenih nad hrvatskim političkim prvacima, napose pak protiv netom izvršenog umorstva nad dr. Milanom Šufflayem.

Uzmemo li u račun potežkoće, na koje je Branko naišao nakon izkrcanja u Buenos Airesu, onda se sa sigurnošću može predpostaviti, da je trebao nekoliko dana da prebrodi te neprilike, uredi pitanje dozvole boravka u Argentini i, smiren, bude mogao nastupiti kao glavni govornik na jednoj velikoj političkoj skupštini.

Iz svega toga mogao bih povući zaključak, da je Branko stigao u Buenos Aires u drugoj polovici ožujka 1931. godine[3].

Bilo je, dakle, u to vrieme, kada me je moj prijatelj Kolusi nazvao brzoglasno i pozvao, da toga dana dođem k njemu na večeru. Iz središta grada, kamo sam se bio preselio, krenuo sam vlakom u Vicente López, residencijalno predgrade, gdje je u ulici Segurola broj 675 moj ugostitelj imao svoju malu vilu.

Kada me je tetka gospođe Kolusi uvela u sobu za primanje, našao sam u njoj, osim inženjera i njegove supruge, još jednog mladog, stasitog i liepog čovjeka.
Nakon izmienjenog pozdrava, gospoda i gospodin Kolusi promatrali su me znatiželjno i s osmiehom na ustnama, pa kada sam se snašao i upitao:

—Dr. Jelić? —
onda se je njih dvoje od srdca nasmijalo i na moje pitanje odgovorilo jestno. Rukovao sam se s dr. Jelićem i stisak njegove snažne ruke osjećao sam tokom čitave večeri.
Ing. Kolusi već mi je prije toga bio diskretno rekao, da se dr. Jelić nalazi u Montevideu, gdje je pokušavao dobiti argentinsku ulaznu vizu, pa mi zato nije bilo težko odgonetnuti, da bi onaj mladi, kršni čovjek, koga nisam poznavao, mogao biti dr. Branko Jelić.

Onda, tokom razgovora, koji je potrajao do kasno u noć, saznao sam za neprilike, koje je Branko imao prilikom svoga dolazka u Buenos Aires. Kao i svi mi u ono vrieme, ni Branko nije mogao dobiti ulaznu vizu za Argentinu, pa je uzeo uruguaysku, u nadi, da će se odatle nekako moći prebaciti u Argentinu. U Uruguay Branko je stigao u času, kada je u Argentini bila na vlasti vojna diktatura, pa je Montevideo bio pun izbjeglih opozicionih prvaka, uključivši i malobrojne komuniste, odakie su zajednički poveli borbu protiv vojne vlade.
Saznavši od svojih agenata iz Montevidea, da je dr. Branko Jelić stigao u Uruguay, odakle ima namjeru prieči u Argentinu, jugoslavensko Poslanstvo u Buenos Airesu izkoristilo je priliku, da argentinskim vlastima podnese prijavu, da se hrvatski revolucionarac, dr. Branko Jelić, stavio u vezu s argentinskim komunistima, za koje da će prebaciti oružje iz Montevidea u Buenos Aires. Zato upozorava, da mu se sprieči dolazak u Argentinu.
Argentinske vlasti uzele su prijavu s druge strane: odlučile su dati dr. Jeliću ulaznu vizu, kako bi ga uhvatile na djelu i saznale za kanale, kojima se služe komunisti.

Obaviešten o podjeli dozvole ulazka, Branko je na konzulatu u Montevideu podigao vizu, obaviestio ing. Kolusija i jednog se jutra izkrcao u luci Buenos Airesa, gdje su na njega čekali gospodin i gospoda Kolusi, te ga smjestili u pension u središtu grada.
Već sutradan osjetio je oprezni Branko iza sebe sjenu pratioca, pa mu je počeo vješto i s uspjehom izmicati. Nakon višednevne bezuspješne pratnje u potrazi za tajnim kanalima, redarstvo se odlučilo uhititi dr. Jelića i podvrći ga preslušanju. Kada je Branko iz postavljenih mu pitanja shvatio o čemu se radi, zamolio je, da se o njegovu uhićenju obaviesti ing. Kolusija, na što je redarstvo pristalo. Onda su Kolusi i prof. Žuvanić redarstvu objasnili, o čemu se zapravo radi, dali su za Branka jamstvo, nakon čega je pušten na slobodu i dozvoljena mu politička djelatnost unutar hrvatske narodne skupine u Argentini.

Političkom djelatnosti u Argentini započeo je dr. Branko Jelić javnim nastupom na spomenutoj hrvatskoj manifestaciji, održanoj dne 12. travnja 1931. u velikoj dvorani za priredbe poduzeća «Compañía Hispano-Argentina de Electricidad», u Dock Sudu, predgradu Buenos Airesa, gdje je živjela vecina hrvatskog radničtva onog vremena. Skupštinu je otvorio Ante Franičević; govornici su bili: prof. Ivan Žuvanić, novinar Mate Rebac, zubotehničar Marijo Majnarić, dr. Branko Jelić i ing. Ivo Marion-Kolusi.

Na skupštini je donesena rezolucija, kojom se prosvjeduje protiv umorstva prof. dr. Milana Šufflaya i ostalih žrtava diktature kralja Aleksandra. S istog mjesta upravljen je apel na Glavnog tajnika Lige Naroda, Sir Eric Drummonda, tražeći, da Liga, u probitku mira poduzme mjere, da se stane na kraj zločinima nad hrvatskim narodom i Srbiju primora, da napusti hrvatske zemlje, da bi hrvatski narod uzpostavio vlastitu državu[4].

Ovom prilikom pozvao je dr. Branko Jelić Hrvate Argentine, da se politički organiziraju. Mjesec dana nakon toga, dne 24. svibnja 1931., održan je u Avellanedi, predgradu Buenos Airesa, sastanak, na kome je osnovan prvi ogranak «Hrvatskog Domobrana». Dne 12. lipnja izišao je prvi broj istoimenog družtvenog glasila, kao tjednik na 8 stranica[5].

Neviđenim poletom i riedkom organizatornom sposobnošću dao se Branko na rad osnivanjem novih ogranaka «Hrvatskog Domobrana», koji su tjedno nicali u četvrtima Velikog Buenos Airesa, u unutrašnjosti Argentine, u Uruguayu i Brazilu. Tako je na dane 12. i 13. rujna 1931., sama četiri mjeseca nakon osnutka prvog ogranka u Avellanedi, mogao biti održan veliki Kongres Hrvata Južne Amerike, koji je izabrao Središnji organ «Hrvatskog Domobrana», upravio brzojavni memorandum Sir Ericu Drummondu, Glavnom tajniku Lige Naroda, i izglasao rezoluciju za javnost.

Zamašitost organizacije, koja je stvorena zaslugom dr. Branka Jelića, može se razabrati iz sastava Uprave družtva, koja se sastojala od: Starješinstva (5 osoba), Tajničtva (5), Glavne blagajne (3), Gospodarstvenika (1), Odbornika (25), Odborničkih zamjenika (19), Nadzornog odbora (4) i Častnog suda (3).

Na čelu organizacije bili su: prof. Ivan Žuvanić, Glavni starješina; Ante Valenta, Glavni tajnik; ing. Ivan Marion-Kolusi, Blagajnik; ing. Rudolf Miletić, Predsjednik nadzornog odbora; ing. Roman Pezelj, Predsjednik častnog suda. Odbornici i njihovi zamjenici predstavljali su ogranke Argentine, Uruguaya i Brazila[6].

Od moga prvog susreta u domu ing. Kolusija, koncem ožujka 1931., do moga odlazka iz Argentine, koncem kolovoza iste godine, sastajao sam se često s Brankom i bio svjedokom njegova oduševljenja, kojim je prikupljao Hrvate Južne Amerike. A njegovi uspjesi bili su zaista veliki i od samog njega neočekivani.

Kao poznavalac tadašnjih prilika u Argentini i Uruguayu, smijem reći, da su tome uspjehu pridoniele kako objektivne, tako i subjektivne okolnosti.

Hrvatsko izseljeničtvo, koje je nakon stvaranja države SHS u Južnu Ameriku dolazilo uglavnom sa sela, osjetilo je izravno na vlastitoj koži posljedice srbske vlasti u hrvatskim krajevima: neljudski postupak u vojsci, težke porezne terete, oružničku okrutnost, svakodnevne neprilike s oblastima, nepravedne ciene kod odkupa duhana i bezbroj dnevnih potežkoća. Nu, najjači učinak na njihovu dušu imao je zločin počinjen nad hrvatskim narodnim zastupnicima u Beogradu, kao i smrt Stjepana Radića. Nemoćno, da samo nešto učini za domovinu, hrvatsko je izseljeničtvo s oduševljenjem pozdravilo dolazak dr. Branka Jelića i spremno se odazvalo njegovu pozivu za pristup u organizaciju.

Toliko o objektivnim okolnostima, dok od subjektivnih valja iztaknuti Brankovu pojavu mladog i liepog čovjeka, njegovu ugladenost, susretljivost i strpljivost, a ne manje i činjenicu, da je u Buenos Airesu zarađivao svoj kruh kao liečnik, zahvaljujući susretljivosti argentinskog mu kolege, dr. Guillerma Bachema, koji mu je u ulici Necochea 1053, u gradskoj četvrti Boka, stavio na razpolaganje svoju ordinaciju.

S Brankom sam ostao u tiesnoj vezi sve do moga povratka u Europu, kada sam na njegov savjet odabrao put, koji je predstavljao odrednicu moga kasnijeg života.




[1] Branko Jelić rodio se 28. veljače 1905. u Docu Donjem, Poljica, Dalmacija. Umro je 31. svibnja 1972. u Berlinu.
[2] Povremenik “Budućnost” izlazio je u Berlinu, Njemačka. Uređivao ga je Petar Gruber, član Samostalne demokratske stranke.
Težko tuberkulozan, Gruber je polovicom 1931. stupio u službu beogradske policije, te 15. X. te godine pokušao umoriti dr. Antu Paveliča, pripremivši mu stupicu u jednom hotelu u Münchenu. (Pobliže u glasilu ”Hrvatski Domobran”, Buenos Aires, broj 23, od 14. XI. 1931., str. 1.)
[3] U «Hrvatskom Domobranu», Buenos Aires, glasilu istoimene organizacije, br. 52 od 12. VI. 1932., pod naslovom «Domobranstvo u Južnoj Americi», donesen je prikaz prvogodišnjeg rada družtva. Bez oznake nadnevaka, u članku se kaže, da je dr. Branko Jelič stigao u Južnu Ameriku nešto više od godinu dana; da je u Montevideu djelovao mjesec dana, gdje ga je posjetio ing. Kolusi. Iz Montevidea došao je u Buenos Aires.
[4] Obširan prikaz ove skupštine s tekstom rezolucije i apela Ligi Naroda doniela je «Croacia», Organo oficial de la Sociedad de los Nacionalistas Croatas en la Argentina (Redactor Ing. Ivan M. Kolusi-Šimanović). Buenos Aires No. 6. Mayo de 1931., págs. 1-7.
[5] Urednici «Hrvatskog Domobrana» bili su: dr. Branko Jelić od 12. lipnja 1931. Do 26. ožujka 1932., Dr. B. Jelić i Ante Valenta od 2. do 16. travnja 1932., od tada Ante Valenta.
[6] Obširan prikaz Kongresa, sa slikama, tekstom memoranduma i rezolucije u «Hrvatskom Domobranu», dvobroj 15-16 od 26. rujna 1931.
Kongres su zabiIježili i obširno prikazali sliedeći argentinski dnevnici: La Prensa, La Razón, Noticias Gráficas, Argentinisches Tageblatt, Il Mattino d Italia, Buenos Aires Herald, Deutsche La Plata Zeitung i Ultima Hora.
Glavni tajnik, Ante Valenta, za vrieme Kongresa bio je još u Europi. U Buenos Aires je stigao 22. siečnja 1932. (Glasilo «Hrvatski Domobran», Buenos Aires, br. 34, od 30. I. 1932., str. 6.) Dužnost glavnog tajnika vršio je do tada zamjenik Franjo Waldgoni.


Dr. Vjekoslav Vrančić - Branili smo Državu


Copyright © All Rigths Reserved - Todos los derechos reservados - Sva prava pridržana

El magister José María –Joza– Vrljičak es el director de la revista Studia Croatica desde 1994.